Powiat kartuski jest jednym z 20 powiatów województwa pomorskiego - dziewiątym co do wielkości. Zajmuje powierzchnię 1120 km2. Prawie w całości położony jest w granicach Pojezierza Kaszubskiego. Stolicą tej krainy są oczywiście Kartuzy, w których mieszka prawie 17 tys. ludzi. Miasto było siedzibą powiatu wcześniej (od 1818 r.) niż uzyskało oficjalnie prawa miejskie (1923 r.). Powiat kartuski dzieli się na osiem gmin: Chmielno, Kartuzy, Przodkowo, Sierakowice, Somonino, Stężyca, Sulęczyno i Żukowo. Obszar powiatu kartuskiego zamieszkuje dzisiaj prawie 115 tys. ludzi, z czego w miastach żyje prawie 22 tys. osób. Pozostali mieszkają w 191 wsiach i osadach. Ogólna powierzchnia użytkowa gruntów wynosi ponad 112 tys. ha, z czego na użytki rolne przypada 56,1%, a na lasy blisko 30%. Najbardziej lesiste są okolice Kartuz, zaś największą powierzchnię użytków rolnych ma gmina Przodkowo. Blisko połowę ogólnej powierzchni powiatu kartuskiego (48,3%) stanowią obszary podlegające różnym formom ochrony. Powiat kartuski dawniej utrzymywał się głównie z rolnictwa, rybołówstwa jeziornego i leśnictwa. Dzisiaj zmienia swe oblicze. Położony blisko Trójmiasta, z dobrą komunikacją, staje się ważnym zapleczem rekreacyjnym dużej aglomeracji. Rozwija się turystyka sezonowa i odpoczynek sobotnio- niedzielny. W Kartuskiem istnieje około 60 obiektów, które stanowią stałą bazę noclegową. Agroturystyka staje się docenianą już szansą zwiększania dochodów ludności i podniesienia atrakcyjności regionu.W powiecie znajduje się ponad 6500 indywidualnych gospodarstw rolnych. Wielu mieszkańców pracuje w handlu, przemyśle i budownictwie. Działa tu ponad 4700 przedsiębiorstw, z czego blisko 86% należy do osób fizycznych.

Powiat kartuski ma głównie polodowcową rzeźbę terenu, a więc przewagę wzgórz morenowych (czołowych i dennych). Z postoju lądolodu (około 13 tys. lat temu) pozostały 'kaszubskie góry", z rumowiskami skalnymi. W najbardziej zróżnicowanej części tego krajobrazu, od Kartuz w stronę Kościerzyny znajduje się najwyższe wzniesienie w pasie Pojezierza Południowobałtyckiego. Jest nim Wieżyca (328,6 m n.p.m.) - "Kaszubski Olimp".
Okolice Mirachowa, Stężycy i Sulęczyna zajmują pola sandrowe, takie same,jakie spotykamy w odległych o kilkadziesiąt kilometrów Borach Tucholskich.
Przez powiat kartuski przebiegają dwie ważne rzeki województwa pomorskiego- Łeba i Słupia. Na obszarze powiatu mają swe źródła dwie inne, bardzo malownicze rzeki: Radunia i Wierzyca. Są one prawdziwą atrakcją tego regionu.Dolina Raduni z jej przełomem pod Babim Dołem od lat urzeka turystów. Rzeka ta utworzyła najdłuższy i najpiękniejszy szlak wodny w tej części Kaszub.
Polodowcowe rynny przecinają powiat kartuski w wielu miejscach, tworząc przepiękne jeziora, o których urodzie i wspaniałych warunkach geograficzno-przyrodniczo-ekologicznych głośno już w świecie. W powiecie kartuskim doliczono się 173 jezior przekraczających powierzchnię 1 ha, a jezior mniejszych - jak twierdzą geografowie - jest kilkaset, stąd nazwy Pojezierze Kaszubskie i Szwajcaria Kaszubska tak dobrze i obrazowookreślają tę naprawdę piękną część Pomorza.
Do najbardziej atrakcyjnych jezior w powiecie kartuskim należą: Jezioro Raduńskie (Górne i Dolne) długości ponad 16 km, jezioro Mausz (460 ha powierzchni) i jeziora Gowidlińskie i Ostrzyckie o długości 7 km każde. To właśnie w tych wodach żyje blisko 40 gatunków ryb. Nic dziwnego, że wędkarze uważają tę krainę za prawdziwy raj. Niezaprzeczalnym atutem regionu są lasy mieszane z wyraźną przewagą buka.O swoistym uroku leśnych terenów stanowią też graby, jesiony, olchy i wiązy. Napiaszczystych glebach natomiast rosną lasy sosnowe. Interesująca jest cała występująca tutaj roślinność - od krzewów, traw i mchów, skalnic torfowiskowych, porostów, bylin jeziornych, glonów po grzyby, których obfitość stanowi jesienią dużą atrakcję turystyczną.Znawcy dzikiej fauny, myśliwi mogą znaleźć tu bogate w zwierzynę miejsca. W lasach i na łąkach łatwo spotkać sarny, dziki, jelenie, a rzadziej łosie, borsuki, jenoty, piżmaki.
W tych okolicach występuje około 170 gatunków ptaków, z których ponad 120 tu gniazduje. Wśród najcenniejszych zaobserwować można czaplę siwą, żurawia, brodźca samotnego, orzechówkę, a z ptaków drapieżnych myszołowa, krogulca, jastrzębia gołębiarza i rybołowy. Żyje tu również dziewięć gatunków płazów i pięć gatunków gadów.
W powiecie kartuskim istnieje 14 rezerwatów przyrody o łącznej powierzchni847,96 ha. Jedenaście znajduje się w Kaszubskim Parku Krajobrazowym. Najwięcej rezerwatów ma gmina Kartuzy, w gminie Stężyca są dwa, a w gminach Sierakowice i Somonino po jednym.

W powiecie wydzielono również trzy obszary chronione krajobrazu: kartuski, gowidliński i Dolinę Raduni oraz kilka pięknie ukształtowanych zespołów przyrodniczo-krajobrazowych: Rynna Potęgowska, Rynna Kamienicka, Dolina Łeby, RynnaMirachowska, Obniżenie Chmieleńskie, Rynna Brodnicko-Kartuska, Rynna Raduńska i Rynna Dąbrowsko-Ostrzycka.
Powiat kartuski ma również 120 pomników przyrody, są to pojedyncze okazy lub całe grupy drzew, a także głazy narzutowe. Najbardziej okazały i znany głaz nazwano "Diabelskimkamieniem". Znajduje się on nad Jeziorem Kamiennymw Starej Hucie. Najwięcej głazów oznaczono w gminie Żukowo (40) oraz w gminach Stężyca (26) i Kartuzy (25).Z przekazów historycznych wiadomo, że powiat kartuski, podobnie jak i inne regiony Kaszub, należy do starych obszarów osadniczych.
Archeolodzy na podstawie wykopalisk dokumentują, iż człowiek pojawił się na tych ziemiach pod koniec starszej epoki kamiennej, a osiadły tryb życia datowany jest na lata2500-1700 p.n.e. Cmentarzysko kurhanowe w Węsiorach koło Sulęczyna z przełomu epok brązu i żelaza oraz groby skrzynkowe i groby płaskie z kręgami kamiennymi z I wieku i początków II wieku naszej ery to istotne ślady osadnicze na obecnych ziemiach powiatu kartuskiego. Odnotowano również, że od VII do IX wieku na ziemi kartuskiej powstało wiele warownych grodzisk. Zgodnie z ówczesnymi wymogami budowano je w miejscach trudno dostępnych. Ślady dobrze zachowanych grodzisk w Kartuskiem znajdują się na Zamkowej Górze, w Chmielnie, Borzestowie, Kamienicy.

Na Kaszubach jeszcze dziś można znaleźć wioski, w których rytm życia regulują wschody i zachody słońca, a gościnność gospodarzy sprawia, że czujemy się tam jak wdomu. Dla gości zawsze pod ręką mają tabakę, którą zażywają z przepięknych, ręcznie wykonanych tabakier. Ich kolekcję oraz sprzęt do ucierania tabaki można zobaczyć w Muzeum Kaszubskim w Kartuzach.