Do 1939 roku Kartuzy były siedzibą władz administracji powiatowej i miejskiej. Wydawano w mieście kilka gazet, w tym popularną "Gazetę Kartuską". W 1922 roku powstało gimnazjum koedukacyjne im. Henryka Sienkiewicza, działały szkoły powszechne: żeńska i męska, powstawały organizacje społeczne i korporacje zawodowe, które rozwijały ruch narodowy.
Przy Starostwie Powiatowym utworzono Powiatowy Referat Turystyczny. Wytyczano i znakowano szlaki, wydawano informatory i przewodniki. Wiadomo, że w sezonie1937/38 w powiecie kartuskim wypoczywało prawie 17 tys.osób.

W latach 30-tych Kartuzy stały się ważnym ośrodkiem kaszubskiej myśli. Aleksander Majkowski potrafił skupić wokół siebie środowisko pisarzy i działaczy. Współpracowali z nimi m.in. Jan Trepczyk (poeta, piewca historii tejziemi i ludzi), Aleksander Labuda (publicysta, poeta, felietonista), Feliks Marszałkowski (dziennikarz, działacz społeczny, a także poeta), ks. Leon Heyke, Jan Karnowski (działacz niepodległościowy, współtwórca ruchu kaszubskiego).

W powiecie kartuskim w czasie okupacji hitlerowskiej obowiązywał całkowity zakaz używania języka polskiego (również w obrządku kościelnym). Po wojnie, wyzwolone w marcu 1945 roku Kartuzy znalazły się w województwie gdańskim i stały się powiatem tradycyjnie rolniczym. Teraz należą do województwa pomorskiego i ponownie są siedzibą powiatu.

W 1983 roku powstał Kaszubski Park Krajobrazowy, który od lat sprzyja zachowaniu przyrodniczych rezerwatów. Turyści najchętniej odwiedzają XIV-wieczny kościół poklasztorny Kartuzów (obecnie kolegiata). Bogate barokowe wnętrze, pięknie rzeźbione stalle, XVII- wieczne kurdybany oraz malowidła gdańskich mistrzów stanowią prawdziwą atrakcję, podobnie jak słynna już Galeria "Refektarz". Popularnością cieszy się również etnograficzne Muzeum Kaszubskie założone przez Franciszka Tredera. Tabakiery, diabelskie skrzypce, piękne hafty i czepce, rzeźba ludowa idziś już zabytkowe sprzęty codzienne - to urok tego muzeum, w którym łatwo dostrzec specyfikę kaszubskiej ziemi i regionalne wartości. Kartuzy mają też tradycję w kultywowaniu i rozwijaniu tańców i muzyki kaszubskiej. Regionalny Zespół Pieśnii Tańca "Kaszuby" założony przez Martę Bystron ponad pół wieku temu występował na wielu estradach Europy i odnosił ogromne sukcesy. "Kaszuby" również uczyły i przypominały innym zespołom tej ziemi o kaszubskiej tradycjimuzyki i tańca. Zespół – od lat prowadzony przez Franciszka Kwidzińskiego – zyskał dziś sławę międzynarodową. Bardzo ożywioną działalność na rzecz integracji turystycznej całego regionu prowadzi Stowarzyszenie TurystyczneKaszuby. Z Kartuz i przez Kartuzy wiodą najciekawsze szlaki turystyczne, trasy piesze, rowerowe i samochodowe. Najbadziej znana i atrakcyjna, ale też najczęściej uczęszczana jestmalownicza Droga Kaszubska, prowadząca przez Łapalice, Chmielno, Ręboszewo, Złotą Górę, Brodnicę Dolną,Ostrzyce aż do Wieżycy.